Những ngày đầu hạ, khi thời tiết bắt đầu ẩm hơn và mưa nhiều hơn, nhiều người dễ thấy cơ thể trở nên nặng nề, uể oải, bụng đầy, ăn không tiêu. Có người sáng dậy đã thấy miệng nhạt, người mệt, đầu óc lờ đờ. Có người không làm việc quá sức nhưng vẫn thấy tay chân nặng, buồn ngủ cả ngày.

Dưới góc nhìn của Đông y, những biểu hiện này thường không đứng riêng lẻ. Chúng hay đi cùng nhau trong một trạng thái mất cân bằng gọi là Tỳ hư gặp thấp.

Tỳ hư gặp thấp là gì?

Trong Y học cổ truyền, Tỳ vị có vai trò quan trọng trong việc tiêu hóa thức ăn, vận hóa thủy thấp (chất lỏng, độ ẩm) và sinh hóa khí huyết để nuôi dưỡng cơ thể.

Có thể hiểu đơn giản, Tỳ vị giống như phần “bếp” bên trong cơ thể. Khi bếp đủ ấm, thức ăn được tiêu hóa tốt, khí huyết sinh ra đầy đủ, cơ thể nhẹ nhàng, bụng êm, ăn xong không bị đầy trướng.

Ngược lại, khi Tỳ vị vốn đã yếu, gặp thêm thời tiết ẩm, mưa nhiều, hoặc thói quen ăn uống nhiều đồ lạnh, ngọt, béo, quá trình vận hóa dễ bị trì trệ. Nước ẩm trong cơ thể không được chuyển hóa tốt, lâu ngày sinh ra thấp trệ, đàm thấp.

Vì vậy, chúng ta dễ thấy nặng người, bụng đầy, miệng nhạt, ăn không ngon, buồn ngủ, tay chân uể oải. Đây là lý do vào những ngày trời ẩm, người có nền Tỳ hư thường cảm nhận cơ thể “ì” hơn bình thường.

Dấu hiệu nhận biết cơ thể đang "có thấp"

Một dấu hiệu khá dễ quan sát là thông qua rêu lưỡi.

Buổi sáng sau khi ngủ dậy, bạn có thể soi gương và tự quan sát lưỡi của mình. Nếu thấy lưỡi bệu, rêu lưỡi trắng dày hoặc nhớt, hai bên rìa lưỡi có vết hằn răng, đó thường là dấu hiệu cho thấy cơ thể đang tích tụ độ ẩm (thấp), Tỳ vị vận hóa chưa tốt.

Người có thể trạng Tỳ hư, có thấp cũng thường gặp các biểu hiện như:

• Cơ thể nặng nề, đặc biệt rõ rệt vào buổi sáng.

• Ăn không bao nhiêu đã thấy đầy bụng, ậm ạch khó chịu sau ăn.

• Miệng nhạt, không muốn uống nhiều nước.

• Da và tóc dễ dính nhớt, đổ dầu.

• Đại tiện nát, đi phân không thành khuôn.

• Có thể kèm chân tay lạnh, vùng bụng sợ lạnh.

Không phải cứ có một dấu hiệu là kết luận ngay. Tuy nhiên, nếu nhiều biểu hiện cùng xuất hiện, nhất là vào thời điểm trời ẩm, mưa nhiều, bạn nên chú ý hơn đến việc bảo dưỡng Tỳ vị.

Lời khuyên ăn uống giúp giảm tải cho Tỳ vị

Vào mùa mưa ẩm, chúng ta không nên vội vàng tìm các món “bổ” quá nhiều. Việc cần làm trước tiên là giúp bụng nhẹ lại, giảm gánh nặng cho hệ tiêu hóa.

Bạn nên hạn chế các thực phẩm dễ sinh đàm thấp, làm tình trạng trì trệ nặng hơn như:

• Đồ ngọt, sữa béo, bánh kem.

• Nước đá, trà sữa.

• Đồ chiên xào nhiều dầu mỡ.

• Các món sống, lạnh (gỏi, sashimi...).

Thay vào đó, nên ưu tiên các món ăn đơn giản, ấm và dễ tiêu hơn như: cháo loãng, canh bí đao, đậu đỏ, ý dĩ.

Người thiên lạnh, bụng lạnh, dễ tiêu lỏng có thể dùng thêm vài lát gừng mỏng trong món ăn hoặc nước uống ấm. Điều quan trọng là ăn vừa đủ, đúng giờ, tránh thói quen để tối muộn mới ăn một bữa thật no.

Thói quen sinh hoạt giúp cơ thể bớt trì trệ

Với tình trạng thấp nặng, làm ấm cơ thể từ bên ngoài cũng quan trọng không kém việc ăn uống bên trong.

1. Vận động nhẹ nhàng cho ra mồ hôi

Không cần tập luyện quá nặng hay vắt kiệt sức. Bạn có thể bắt đầu bằng việc đi bộ, xoay khớp, vươn vai hoặc tập vài động tác dưỡng sinh. Chỉ cần vận động đến mức cơ thể ấm lên, mồ hôi thấm nhẹ áo là đủ. Khi dương khí được khơi dậy, cảm giác nặng nề, ì trệ cũng sẽ đỡ.

2. Xoa bụng và day huyệt Túc Tam Lý

Buổi tối, bạn có thể dành vài phút để tự chăm sóc vùng bụng:

• Xoa bụng: Xoa ấm hai bàn tay, sau đó xoa quanh rốn 36 vòng theo chiều kim đồng hồ, rồi 36 vòng ngược lại. Động tác này giúp vùng bụng ấm lên, hỗ trợ tiêu hóa.

• Xoa bóp huyệt: Day nhẹ huyệt Túc Tam Lý.  Đây là huyệt thường dùng hỗ trợ kiện Tỳ, điều hòa tiêu hóa. Khi ấn vào thấy tức nhẹ, ê ấm là được, không cần ấn quá mạnh.

Khi nào cần lắng nghe cơ thể sâu hơn?

Nếu tình trạng nặng người, đầy bụng chỉ xuất hiện thoáng qua trong vài ngày thời tiết thay đổi, bạn hoàn toàn có thể tự điều chỉnh bằng việc thay đổi ăn uống và vận động như trên.

Ngược lại, nếu bạn không mắc bệnh lý cấp tính nào nhưng luôn cảm thấy cơ thể mất cân bằng, mệt mỏi dai dẳng, ăn uống không hấp thu, thì đây là lúc bạn cần một sự đánh giá thể trạng sâu sắc hơn.

Dưới góc nhìn Đông y, cùng là trạng thái Tỳ hư thấp trệ nhưng gốc rễ vấn đề của mỗi người mỗi khác. Có người do thiên hàn thấp, có người do thấp nhiệt, có người mất cân bằng do khí huyết suy giảm, hoặc bị căng thẳng tinh thần (can khí uất) ảnh hưởng đến tiêu hóa. Vì vậy, cách điều chỉnh lối sống, chế độ dinh dưỡng và lựa chọn trà thảo mộc dưỡng sinh của mỗi người sẽ không hoàn toàn giống nhau.

Lời nhắn từ Hải Lĩnh Y Quán

Vào mùa này, đừng vội hỏi “ăn gì cho bổ”. Có khi điều cơ thể cần trước tiên là được nhẹ lại: ăn ấm hơn, ăn đơn giản hơn, vận động đều hơn, giữ bụng đừng lạnh. Không phải cơ thể ai cũng giống nhau, và cũng không phải thói quen sinh hoạt nào cũng phù hợp tất cả mọi người.

Nếu tình trạng nặng người, đầy bụng, ăn không tiêu hoặc mệt mỏi kéo dài, bạn có thể cần được quan sát thể trạng kỹ hơn. Hải Lĩnh Y Quán hỗ trợ biện chứng theo Y học cổ truyền, kết hợp tư vấn ăn uống, sinh hoạt và dưỡng sinh phù hợp với từng người